Thực hành biểu đồ sản lượng dầu mỏ và điện

Bảng dưới giữ số liệu bảng 29 SGK Địa lí 10, sản lượng thế giới qua các năm 2000–2019. Dấu phẩy là phần thập phân; khoảng trắng phân nhóm nghìn. Hai ngành có đơn vị khác nhau. | Năm | Dầu mỏ (triệu tấn) | Điện (tỉ kWh) | |---|---:|---:| | 2000 | 3 605,5 | 15 555,3 | | 2010 | 3 983,4 | 21 570,7 | | 2015 | 4 362,9 | 24 266,3 | | 2019 | 4 484,5 | 27 004,7 | Nhiệm vụ thực hành: tự vẽ biểu đồ kết hợp, viết nhận xét từ dữ liệu và giải thích trong giới hạn kiến thức đã học. Các câu lựa chọn kiểm tra cách làm, không thay bản vẽ và nhận xét hoàn chỉnh.

Vẽ trục hoành năm, giữ khoảng cách tương ứng 10 năm, 5 năm, 4 năm. Trục trái biểu hiện dầu mỏ bằng triệu tấn, trục phải biểu hiện điện bằng tỉ kWh. Chọn thang đều trên từng trục: hình minh họa dùng trái 0–5.000, phải 0–30.000. Dựng cột dầu mỏ, chấm rồi nối các điểm điện theo đúng trục. Hoàn thiện tên biểu đồ, đơn vị, năm, chú giải và nguồn bảng 29. Kiểm từng trị số, không đặt hai đơn vị như thể cùng thang đo.

Cả hai dãy tăng qua các mốc. Dầu mỏ tăng 4.484,5 − 3.605,5 = 879,0 triệu tấn; điện tăng 27.004,7 − 15.555,3 = 11.449,4 tỉ kWh trong giai đoạn 2000–2019. Không so hai mức tăng khác đơn vị để kết luận tốc độ. Muốn so tốc độ trên cùng mốc, tính chỉ số phát triển = sản lượng năm xét / sản lượng năm 2000 × 100. Năm 2019: dầu = 4.484,5 / 3.605,5 × 100 ≈ 124,38%; điện = 27.004,7 / 15.555,3 × 100 ≈ 173,60%. Nghĩa là tăng khoảng 24,38% và 73,60% so với năm 2000. Chỉ số 173,60% không phải tăng thêm 173,60%.

Hình này tính lại từ cùng bảng, lấy năm 2000 = 100. Hai dãy đã cùng cơ sở so sánh, không còn là trị số sản lượng gốc. Điện đạt chỉ số cao hơn dầu mỏ vào năm 2019, cho thấy tăng nhanh hơn xét theo tỉ lệ trong toàn giai đoạn. Hình chỉ số hỗ trợ nhận xét, không thay biểu đồ sản lượng mà nhiệm vụ yêu cầu. Không đọc tung độ 173,60 thành tỉ kWh.

Dựa kiến thức vai trò năng lượng, nhu cầu sản xuất – đời sống và khả năng khai thác, phát điện để giải thích xu hướng. Bảng chỉ có các mốc sản lượng, không tự xác định riêng mức đóng góp của từng nguyên nhân; cần nguồn khác nếu muốn định lượng nguyên nhân. Sản phẩm hoàn chỉnh gồm biểu đồ hai trục có đủ nhãn, chú giải, nguồn; đoạn nhận xét từng ngành kèm số chứng minh; so tốc độ có phép tính; giải thích có giới hạn. Kiểm khoảng năm, đúng trục và đơn vị trước khi nộp.