Thạch quyển và các mảng kiến tạo

Thạch quyển gồm toàn bộ vỏ Trái Đất và phần cứng ở phía trên của manti. Theo mô hình khái quát trong bài học, thạch quyển dày khoảng 100 km. Bên dưới là vật chất quánh dẻo của manti. Vỏ Trái Đất chỉ là một phần của thạch quyển. Vì vậy, ranh giới dưới của vỏ và ranh giới dưới của thạch quyển khác nhau. Không dùng hai tên gọi này thay thế cho nhau khi xác định giới hạn.

Ngoặc bên phải gom vỏ và phần cứng phía trên của manti thành thạch quyển. Lớp quánh dẻo bên dưới vẫn thuộc manti nhưng không được gom vào thạch quyển trong mô hình này.

Thạch quyển không phải một vỏ cứng nguyên khối. Nó bị chia thành các mảng kiến tạo. Các mảng dịch chuyển trên lớp quánh dẻo phía dưới, có thể xô vào nhau hoặc tách xa nhau. Hoạt động tại vùng tiếp xúc góp phần tạo núi, động đất và núi lửa. Một mảng có thể chứa cả phần lục địa lẫn đáy đại dương. Vì vậy, không đồng nhất ranh giới mảng với bờ biển hoặc ranh giới quốc gia. Mảng Thái Bình Dương là ví dụ về mảng chủ yếu nằm dưới đại dương. Cách chia khái quát trong SGK gồm bảy mảng lớn: Âu – Á, Phi, Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Nam Cực, Thái Bình Dương và Ấn Độ – Ô-xtrây-li-a; ngoài ra còn có những mảng nhỏ. Một bản đồ địa chất chi tiết có thể chia nhỏ hơn, nên cần đọc chú giải và mức độ khái quát của từng bản đồ.

Để giải thích một vùng núi hay vành đai động đất, cần xác định nơi ấy nằm ở đâu so với ranh giới mảng và các mảng chuyển động như thế nào. Chỉ biết tên mảng chưa đủ; quan hệ giữa các mảng mới giúp giải thích quá trình diễn ra.