Nội lực, uốn nếp và đứt gãy

Nội lực là lực sinh ra trong lòng Trái Đất, liên quan nguồn năng lượng bên trong. Năng lượng ấy gắn với sự phân hủy chất phóng xạ, các phản ứng tỏa nhiệt, sự sắp xếp vật chất theo tỉ trọng và những quá trình khác. Nội lực tác động đến địa hình qua vận động kiến tạo. Khi phân tích, cần tách nguồn năng lượng khỏi biểu hiện vận động: nguồn gốc giải thích vì sao có lực, còn nâng hạ, nén ép và tách dãn là những cách lực làm biến đổi vỏ.

Vận động theo phương thẳng đứng là nâng lên hoặc hạ xuống trên một khu vực rộng. Nếu đất được nâng lên hoặc hạ xuống so với mực biển, phạm vi biển và đất liền có thể thay đổi, tạo biển thoái hoặc biển tiến. Vận động theo phương nằm ngang gây nén ép ở nơi này, tách dãn ở nơi khác. Đá có thể uốn thành nếp hoặc bị đứt gãy. Uốn nếp làm các lớp đá cong nhưng vẫn giữ tính liên tục; đứt gãy làm đá bị gãy vỡ, các khối có thể dịch chuyển tương đối.

Trong hệ đứt gãy, khối được nâng tương đối so với hai bên có thể tạo địa lũy; khối hạ tương đối có thể tạo địa hào. Từ “tương đối” rất cần thiết: phải so sánh các khối với nhau, không chỉ nhìn độ cao tuyệt đối của một điểm. | Hiện tượng | Dấu hiệu nhận biết chính | |---|---| | Uốn nếp | Các lớp đá cong, chưa bị phá vỡ tính liên tục | | Đứt gãy | Đá gãy vỡ, các khối dịch chuyển tương đối | | Địa lũy | Khối nâng tương đối so với các khối hai bên | | Địa hào | Khối hạ tương đối so với các khối hai bên |

Xu hướng chung của nội lực là tạo sự gồ ghề, chênh lệch cao thấp trên bề mặt. Nhiều dãy núi và các cấu trúc lớn gắn với hoạt động kiến tạo. Tuy nhiên, địa hình quan sát hôm nay còn chịu phong hóa, bóc mòn, vận chuyển và bồi tụ. Vì thế, không quy mọi chi tiết địa hình hiện tại cho riêng nội lực.