Khí quyển và các tầng không khí

Khí quyển là lớp không khí bao quanh Trái Đất, chịu tác động của Vũ Trụ, trước hết là Mặt Trời. Không khí là hỗn hợp nhiều chất khí; ni-tơ và ô-xy chiếm phần lớn. Khí quyển còn có hơi nước, bụi và những thành phần khác. Xét thành phần không khí khô theo thể tích, ni-tơ chiếm khoảng 78,1%, ô-xy khoảng 20,9%; phần còn lại là các chất khí khác. Không khí thực tế còn có hơi nước với lượng thay đổi theo nơi và thời điểm, cùng bụi và các tạp chất khác.

Từ mặt đất lên là tầng đối lưu, bình lưu, tầng giữa, tầng nhiệt và tầng khuếch tán. Sơ đồ chỉ thể hiện thứ tự; không lấy chiều cao các khối để suy ra độ dày thực.

Tầng đối lưu tiếp xúc với bề mặt đất, có bề dày thay đổi theo khu vực, khoảng 8–16 km trong mô hình của SGK. Phần lớn những hiện tượng thời tiết quen thuộc như mây, mưa diễn ra ở tầng này. Nhiệt độ nhìn chung giảm khi lên cao trong tầng đối lưu. Tầng bình lưu nằm bên trên; lớp ô-dôn ở tầng này hấp thụ bức xạ cực tím có hại, góp phần bảo vệ sự sống. Không nhầm vai trò của lớp ô-dôn với toàn bộ cơ chế tạo mưa.

Gần bề mặt, các khối khí được phân biệt theo nguồn gốc và tính chất. Từ cực về Xích đạo có khối khí cực, ôn đới, chí tuyến và xích đạo; nhiệt độ, độ ẩm khác nhau. Frông là mặt tiếp xúc giữa những khối khí khác nguồn gốc, khác tính chất. Khi đọc bản đồ thời tiết, cần xem loại khối khí và các vùng tiếp xúc. Không khí trong khí quyển có sự vận động, nên tính chất ở một nơi có thể thay đổi khi khối khí khác di chuyển đến.