Khí áp và sự hình thành các đai khí áp

Khí áp là sức nén của không khí lên bề mặt. Càng lên cao, lớp không khí phía trên mỏng đi và không khí loãng hơn nên khí áp giảm. Khí áp còn liên quan nhiệt độ, độ ẩm và sự chuyển động của không khí. Trong cách giải thích khái quát, không khí nóng nở ra, dễ bốc lên gắn với vùng áp thấp; không khí lạnh, nặng hơn dễ gắn với áp cao. Nhưng không phải mọi vùng áp cao, áp thấp đều chỉ do nóng hoặc lạnh: sự dồn xuống hoặc bốc lên do vận động không khí cũng góp phần hình thành các đai khí áp.

Trong mô hình khái quát của mỗi bán cầu, từ Xích đạo ra cực lần lượt là áp thấp xích đạo, áp cao cận chí tuyến, áp thấp ôn đới và áp cao cực. Các đai cao – thấp xen kẽ, tương đối đối xứng qua Xích đạo. Vị trí khoảng 30°, 60° chỉ là khái quát. Trong thực tế, sự phân bố lục địa và đại dương làm các đai bị chia cắt thành trung tâm khí áp; chúng còn thay đổi theo mùa.

Ở Xích đạo, mặt đất nhận nhiều nhiệt, không khí nóng và ẩm bốc lên, hình thành áp thấp chủ yếu do nhiệt lực. Ở hai cực, không khí lạnh gắn với áp cao chủ yếu do nhiệt lực. Ở cận chí tuyến, không khí từ trên cao dồn xuống tạo áp cao chủ yếu do động lực. Ở khoảng ôn đới, các dòng không khí gặp nhau và bốc lên tạo áp thấp chủ yếu do động lực. Sự khác nhau này cho thấy không thể chỉ nhìn “áp cao” rồi kết luận nơi đó chắc chắn rất lạnh.