Nguồn gốc lòng hồ giúp phân loại
Hồ là vùng trũng chứa nước trên bề mặt, không trực tiếp thông với biển. Theo nguồn gốc, có thể phân biệt hồ núi lửa, kiến tạo, móng ngựa, băng hà và nhân tạo. Cần xem quá trình tạo vùng trũng, không chỉ dùng hình dáng mặt nước.
| Loại hồ | Quá trình hình thành khái quát |
|---|---|
| Núi lửa | Nước tích trong miệng núi lửa đã ngừng hoạt động |
| Kiến tạo | Nước tích ở vùng lún sụt, nứt vỡ do vận động kiến tạo |
| Móng ngựa | Khúc uốn sông bị tách khỏi dòng chính |
| Băng hà | Nước tích ở các vùng trũng do băng hà tạo ra |
| Nhân tạo | Con người tạo hồ cho thủy điện, thủy lợi hoặc mục đích khác |
Bài luyện
Một khúc uốn sông bị tách khỏi dòng chính và còn chứa nước. Theo nguồn gốc, đó là loại hồ nào?
Không có dấu hiệu miệng núi lửa.
Dạng cong chưa chứng minh nguồn gốc kiến tạo.
Nhiều hồ hình thành tự nhiên.
Đúng. Dấu hiệu quyết định là khúc uốn cũ bị tách ra.
Lời giải
Khúc uốn sông bị tách khỏi dòng chính tạo hồ móng ngựa. Cần căn cứ quá trình được mô tả để phân loại.
Tuyết tích tụ lâu dài có thể thành băng
Ở vùng lạnh và núi cao, khi lượng tuyết tích tụ lớn hơn lượng tan, tuyết bị nén lâu ngày thành băng. Khối băng đủ lớn có thể dịch chuyển dưới tác động trọng lực, tạo sông băng. Băng chuyển động góp phần biến đổi địa hình; khi tan còn cấp nước cho sông.
Sông băng là khối băng chuyển động, không phải dòng nước lỏng chỉ vì có chữ “sông”. Mức tan và tích tụ thay đổi theo điều kiện nhiệt, mưa tuyết và địa hình.
Bài luyện
Cách hiểu nào đúng về sông băng?
Khối băng có thể dịch chuyển dưới tác động trọng lực.
Nước băng tan có thể là nguồn cấp quan trọng.
Đúng. Cần phân biệt với dòng sông nước lỏng.
Không phải mọi sông ở vùng lạnh đều là sông băng.
Lời giải
Sông băng là khối băng chuyển động dưới tác động trọng lực. Nó vừa tác động địa hình vừa có thể cấp nước cho sông khi tan.
Nước ngầm được bổ sung từ quá trình thấm
Nước ngầm tồn tại dưới bề mặt trong các lớp đất đá. Nước mưa, nước sông hồ hoặc nước băng tuyết tan có thể thấm xuống bổ sung. Khả năng chứa và truyền nước phụ thuộc đặc điểm đất đá; nguồn cấp, địa hình, bốc hơi và thực vật cũng tác động.
Nước ngầm có thể cấp cho sông hồ vào thời kì ít mưa và được sử dụng trong sinh hoạt, sản xuất. Khai thác vượt khả năng bổ sung làm mực nước hạ; chất ô nhiễm thấm xuống có thể làm suy giảm chất lượng. Không mặc định nước ở dưới sâu luôn sạch.
Bài luyện
Nhận định nào đúng về quan hệ nước mặt và nước ngầm?
Chất ô nhiễm có thể thấm từ bề mặt xuống.
Đúng. Hai bộ phận có quan hệ trao đổi.
Quá trình thấm và trao đổi cho thấy chúng có thể liên hệ.
Nước ngầm có thể được bổ sung tự nhiên qua thấm.
Lời giải
Nước mặt và nước ngầm liên hệ qua thấm và trao đổi. Tùy điều kiện, nước ngầm góp phần duy trì sông hồ, nên bảo vệ nguồn nước cần xét cả hai.
Bài luyện
Hai hồ cùng có hình gần tròn. Có thể kết luận chắc chắn chúng đều là hồ núi lửa không?
Đúng. Hình dạng chưa đủ xác định nguồn gốc.
Nhiều quá trình có thể tạo dạng mặt hồ gần tròn.
Độ ngọt không xác định riêng nguồn gốc núi lửa.
Có thể phân loại khi có dữ liệu phù hợp.
Lời giải
Phân loại theo nguồn gốc phải dựa vào quá trình tạo lòng hồ. Dạng mặt nước là một dấu hiệu quan sát, chưa đủ chứng minh nguồn gốc núi lửa.
Đang học