Chọn vấn đề, đặt tên và xây dựng đề cương

Ý tưởng có thể đến từ bài học, sách báo, quan sát hoặc một gợi ý. Cần chuyển ý tưởng rộng thành câu hỏi cụ thể: tìm hiểu điều gì, ở đâu, trong thời gian nào, bằng loại bằng chứng nào. Ví dụ minh họa: từ ý tưởng “cây xanh”, thu hẹp thành “Phân bố cây bóng mát theo ba khu vực trong trường X tại thời điểm khảo sát”. Câu hỏi có thể tập trung vào số lượng, nơi phân bố và điều kiện bố trí; không khẳng định trước tác dụng giảm nhiệt nếu chưa có dữ liệu đo. Tên báo cáo cần ngắn, rõ vấn đề và bao quát đối tượng, phạm vi, thời gian nghiên cứu. Không cần dùng những từ lớn nếu nhiệm vụ chỉ là một quan sát nhỏ.

Từ câu hỏi, dự kiến các phần ý nghĩa, điều kiện, thực trạng và hướng giải quyết phù hợp. Ở mỗi phần, ghi những thông tin cần có, nguồn có thể tìm và việc phải làm. Với ví dụ phân bố cây, thực trạng cần số cây theo khu vực và vị trí; điều kiện có thể cần đặc điểm sử dụng đất, lối đi, khả năng chăm sóc. Nếu muốn nhận xét mật độ, phải biết diện tích tương ứng; nếu muốn bàn về che phủ, cần dữ liệu tán cây. Đề cương giúp phát hiện thiếu thông tin trước khi viết. Có thể điều chỉnh sau khi đọc nguồn, không giữ một đề mục chỉ vì đã đặt ra ban đầu.

Kế hoạch xác định nhiệm vụ, người thực hiện nếu làm nhóm, thời gian, nguồn cần kiểm và sản phẩm. Có thể phân công thu thập, đối chiếu bảng, dựng hình, viết và trình bày, nhưng các phần phải dùng cùng câu hỏi và quy ước. Nếu không có nguồn đủ để giải quyết câu hỏi ban đầu, thu hẹp phạm vi hoặc nêu rõ giới hạn. Không tự tạo số để lấp chỗ trống. Năm bước có thể quay lại bổ sung: việc phân tích phát hiện thiếu mẫu số thì cần tìm thêm dữ liệu trước khi chốt kết luận.