Bóc mòn, vận chuyển và bồi tụ

Bóc mòn là quá trình dời chuyển vật liệu khỏi vị trí ban đầu dưới tác động của nước chảy, sóng biển, gió, băng hà… Vận chuyển là đưa vật liệu từ nơi này đến nơi khác. Bồi tụ là tích tụ vật liệu, có thể tạo bãi bồi, đồng bằng hoặc những dạng địa hình khác. Cùng một dòng sông, đoạn dòng chảy mạnh có thể bóc mòn bờ, trong khi vật liệu tiếp tục di chuyển và lắng lại ở nơi khác. Vì thế, một tác nhân có thể tham gia nhiều quá trình; cần dựa vào hành động đang được mô tả.

Phong hóa chuẩn bị vật liệu. Bóc mòn lấy vật liệu khỏi chỗ cũ, vận chuyển đưa đi và bồi tụ tích lại. Các mũi tên chỉ quan hệ khái quát; ngoài thực tế những quá trình này có thể diễn ra đồng thời ở các vị trí khác nhau.

Theo cách phân biệt trong bài, nước chảy gây xâm thực, gió gây thổi mòn, sóng biển và băng hà có thể gây mài mòn. Cần đọc cả tác nhân và dấu hiệu địa hình, tránh chỉ ghép một từ khóa. Ví dụ minh họa: sóng liên tục tác động vào chân vách bờ biển và lấy vật liệu đi thể hiện mài mòn; vật liệu tích lại ở một bãi biển thể hiện bồi tụ. Cả hai quá trình đều có thể liên quan sóng biển.

Xu hướng khái quát của ngoại lực là hạ thấp và san bằng sự gồ ghề. Tuy nhiên, bồi tụ có thể làm vật liệu tích dày lên ở một vị trí, tạo bãi bồi hoặc đồng bằng. Vì vậy, không hiểu “san bằng” thành mọi điểm đều chỉ bị hạ thấp. Các đồng bằng châu thổ hình thành chủ yếu từ quá trình bồi tụ vật liệu do sông mang tới, kết hợp tác động của biển. Quá trình ấy còn diễn ra trong bối cảnh vận động kiến tạo và thay đổi điều kiện tự nhiên.