Hai mặt của quá trình sống
Sinh trưởng là sự tăng kích thước và khối lượng, có thể theo dõi qua đường kính, chiều cao hoặc thể tích cây. Phát triển gắn với biến đổi về chất và sự hình thành cơ quan, chuyển giai đoạn như thành thục, ra hoa, kết quả. Hai quá trình liên hệ: tích lũy vật chất tạo điều kiện cho phát triển; giai đoạn phát triển mới có thể làm thay đổi đặc điểm sinh trưởng.
Một cây cao thêm là dấu hiệu sinh trưởng. Cây lần đầu ra hoa là dấu hiệu phát triển. Không được dùng riêng chiều cao để khẳng định cây đã có khả năng sinh sản.
Đại lượng đo khác với mức tăng
Đường kính tại thời điểm đo là kích thước hiện có. Mức tăng đường kính là chênh lệch giữa hai lần đo cùng cách và vị trí. Tốc độ tăng bình quân được tính bằng mức tăng chia cho khoảng thời gian, có đơn vị như cm/năm.
Theo tiêu chí nêu trong SGK, nhóm sinh trưởng nhanh có tăng trưởng đường kính bình quân từ 2 cm/năm hoặc năng suất bình quân từ 15 m³/ha/năm trở lên. Đây là tốc độ, không phải kích thước tại một lần đo. Muốn so sánh cần cùng chỉ tiêu, đơn vị và điều kiện đánh giá.
Tính tốc độ tăng từ hai lần đo
Ví dụ giả định: đường kính đo cùng vị trí tăng từ 8 cm lên 14 cm trong 3 năm. Mức tăng là 14 − 8 = 6 cm; tốc độ tăng bình quân là 6:3 = 2 cm/năm. Con số 14 cm là kích thước cuối, không phải 14 cm/năm. Kết quả mô tả khoảng đo này; không đủ để dự báo cây sẽ giữ cùng tốc độ suốt đời.
Bài luyện
Cây bắt đầu ra hoa lần đầu thể hiện rõ quá trình nào?
Giá bán là thông tin kinh tế, không phải quá trình sống của cây.
Đúng: xuất hiện khả năng sinh sản là biểu hiện biến đổi giai đoạn phát triển.
Đề không cung cấp số đo đường kính, ra hoa không đồng nhất với tăng đường kính.
Không có dữ liệu cân khối lượng; đây là biểu hiện phát triển.
Lời giải
Đúng: xuất hiện khả năng sinh sản là biểu hiện biến đổi giai đoạn phát triển.
Bài luyện
Ví dụ giả định: đường kính tăng từ 10 lên 16 cm trong 2 năm. Tốc độ tăng bình quân là bao nhiêu?
Đúng: (16 − 10):2 = 3 cm/năm.
6 cm là tổng mức tăng trong 2 năm, cần chia tiếp cho 2.
Lấy 16:2 bỏ qua kích thước ban đầu 10 cm.
16 cm là kích thước cuối, không phải tốc độ tăng.
Lời giải
Mức tăng là 16 − 10 = 6 cm. Chia cho 2 năm được 3 cm/năm. Cần phân biệt kích thước cuối, tổng mức tăng và tốc độ bình quân.
Bài luyện
Vì sao biết cây cao 12 m chưa đủ để kết luận cây tăng trưởng nhanh?
Chiều cao là chỉ tiêu sinh trưởng, nhưng một số đo chưa cho tốc độ.
Các cây có thể đạt cùng chiều cao ở tuổi và điều kiện khác nhau.
Đơn vị tốc độ cần có đại lượng tăng chia cho thời gian, không đổi tên đơn vị tùy ý.
Đúng: kích thước hiện có không cho biết cây đã tăng bao nhiêu trong một khoảng thời gian.
Lời giải
Đúng: kích thước hiện có không cho biết cây đã tăng bao nhiêu trong một khoảng thời gian.
Đang học