Điện gia đình, an toàn và tiết kiệm

Các thiết bị trong mạng điện gia đình có nhiệm vụ khác nhau. Muốn chọn và sử dụng đúng, trước hết cần phân biệt thiết bị đo điện năng, thiết bị đóng cắt và thiết bị bảo vệ. | Thiết bị | Chức năng chính | |---|---| | Công tơ | Ghi điện năng đã dùng, thường tính kWh | | Công tắc, cầu dao | Đóng cắt theo chức năng thiết kế | | Cầu chì | Dây chảy nóng chảy khi dòng quá mức phù hợp đặc tính bảo vệ | | MCB | Bảo vệ quá dòng do quá tải, ngắn mạch | | RCD | Phát hiện dòng dư qua chênh lệch dòng đi và về | | RCBO | Kết hợp bảo vệ quá dòng và dòng dư | MCB bảo vệ mạch khi xảy ra quá tải hoặc ngắn mạch. RCD phát hiện dòng dư để giảm nguy cơ điện giật. RCBO kết hợp cả hai chức năng trên. Vì vậy, tên và thông số của thiết bị phải được đọc đúng trước khi sử dụng. Thiết bị 220 V thường mắc song song vào nguồn phù hợp để mỗi nhánh nhận đúng điện áp và hoạt động tương đối độc lập. Công tắc một đèn đóng mạch thì đèn sáng khi nguồn, dây, đèn đều tốt; mở mạch thì tắt. Công tắc hai cực có thể đóng cắt đồng thời hai dây bằng cùng cơ cấu. Sơ đồ nguyên lí cho biết quan hệ điện và cách hoạt động; sơ đồ lắp đặt còn thể hiện vị trí, đường đi dây phục vụ bố trí. Không dùng sơ đồ nguyên lí giản lược thay toàn bộ hồ sơ thi công.

Quá tải là dòng làm việc vượt khả năng cho phép của phần mạch; ngắn mạch là xuất hiện đường dẫn có trở kháng rất nhỏ ngoài ý muốn, có thể gây dòng lớn. Không thay dây chảy bằng dây đồng tùy ý vì làm mất đặc tính bảo vệ. Dây PE nối phần kim loại cần bảo vệ theo thiết kế, phối hợp thiết bị bảo vệ để giảm nguy cơ điện giật khi có sự cố. PE khác dây trung tính N; không tự nối thay thế theo suy đoán. Không thao tác phích cắm bằng tay ướt, không dùng dây hở hoặc ổ nóng, mùi khét. Khi thấy dấu hiệu bất thường, ngừng dùng, ngắt nguồn nếu thực hiện an toàn và nhờ người có chuyên môn. Thấy người còn tiếp xúc điện thì không chạm trực tiếp; ưu tiên cắt nguồn an toàn và gọi hỗ trợ, cấp cứu. Các thiết bị bảo vệ giúp giảm rủi ro khi dùng đúng, không cho phép bỏ quy tắc an toàn.

Công suất P không đổi thì $A=Pt$. Dùng P bằng kW, t bằng giờ được A bằng kWh. Với nhiều thiết bị, tính từng phần rồi cộng. Ví dụ đèn 15 W dùng 4 giờ và quạt 50 W dùng 6 giờ: $$A=0{,}015\times4+0{,}05\times6=0{,}36\ \text{kWh}.$$ Thay đèn 50 W bằng 10 W cho mức sáng phù hợp, dùng 5 giờ/ngày trong 20 ngày, tiết kiệm $(0{,}05-0{,}01)\times5\times20=4$ kWh. Với đơn giá giả định cố định 2 000 đồng/kWh, số tiền tương ứng là 8 000 đồng; đây là mô hình bài tập, không phải biểu giá thực tế. Tủ lạnh, điều hòa có thể đóng ngắt hoặc thay đổi công suất. Không luôn lấy công suất định mức nhân 24 giờ để coi là số điện chính xác. Dùng số đo hoặc thời gian, công suất thực phù hợp giả thiết. Tiết kiệm bằng cách tắt khi không cần, chọn hiệu suất tốt cho cùng nhu cầu, giữ điều kiện sử dụng hợp lí. Nhãn năng lượng hữu ích khi so thiết bị cùng loại, quy mô tương đương; thiết bị lớn hơn có thể vẫn dùng nhiều điện hơn dù nhiều sao.