Phản hồi là thông tin đưa trở lại
Hệ thống kĩ thuật **mạch hở** không dùng thông tin phản hồi từ đầu ra để điều chỉnh quá trình. Ví dụ, một mô hình bơm chạy đúng khoảng thời gian đã đặt rồi dừng, không đo mực nước đạt được.
Hệ thống **mạch kín** có đường phản hồi: thông tin về kết quả được đưa trở lại bộ phận điều khiển để điều chỉnh hoạt động. Trong mô hình điều hòa nhiệt độ phòng, cảm biến đo nhiệt độ phòng; bộ điều khiển dựa vào số đo và mức đặt để điều chỉnh làm mát.
“Mạch kín” ở đây nói về **vòng phản hồi điều khiển**, không chỉ là mạch dẫn điện đã nối kín. Hệ thống có cảm biến cũng chưa đủ để kết luận mạch kín: cần xác định cảm biến đo gì và tín hiệu đó có phản ánh kết quả đang điều khiển hay không.
Hai cách vận hành bơm trong mô hình
Cách A chạy bơm 20 giây rồi dừng, bất kể lượng nước thực tế: mạch hở theo mô tả. Cách B đo mực nước, so với mức đặt rồi bật hoặc dừng bơm: có phản hồi, là mạch kín.
Nếu áp lực nước thay đổi, cách A vẫn chạy theo thời gian cũ nên lượng nước có thể thay đổi. Cách B có căn cứ điều chỉnh từ kết quả đo. Đây là ví dụ phân tích nguyên lí; việc lắp, thử thiết bị điện và bơm thật cần người phụ trách, thiết bị và điều kiện an toàn phù hợp.
Bài luyện
Mô hình giữ nhiệt đo nhiệt độ thực tế rồi điều chỉnh bộ gia nhiệt theo mức đặt. Thông tin nào là phản hồi?
Đúng. Số đo phản ánh kết quả và được đưa trở lại để điều chỉnh.
Mức đặt là giá trị mong muốn, chưa phải kết quả thực tế được đo.
Tên nhà sản xuất không phải tín hiệu dùng để điều chỉnh trong mô hình.
Đó là nguồn năng lượng, không phải thông tin phản hồi về nhiệt độ.
Lời giải
Đúng. Số đo phản ánh kết quả và được đưa trở lại để điều chỉnh.
Bài luyện
Một đèn được bật theo giờ đã cài, không đo độ sáng đầu ra để điều chỉnh. Theo mô tả này, hệ thống là loại nào?
Đây là nhầm vòng phản hồi với mạch dẫn điện kín.
Mức đặt hoặc lịch chạy không tự tạo ra phản hồi từ kết quả.
Dữ kiện đã cho đủ để xác định hệ thống không đo kết quả chiếu sáng.
Đúng. Cần xét đường phản hồi, không xét việc dòng điện có chạy được hay không.
Lời giải
Đúng. Cần xét đường phản hồi, không xét việc dòng điện có chạy được hay không.
Bài luyện
Khi đọc một sơ đồ có cảm biến, cần kiểm tra điều gì để xác định hệ thống mạch kín?
Đếm dây không thay thế việc theo dõi chức năng của tín hiệu.
Loại nguồn điện không quyết định hệ thống điều khiển mạch hở hay kín.
Đúng. Đó là đặc điểm của vòng phản hồi điều khiển.
Hộp bảo vệ không quyết định có vòng phản hồi hay không.
Lời giải
Đúng. Đó là đặc điểm của vòng phản hồi điều khiển.
Đang học