Ghi rõ bánh nào dẫn
Kí hiệu 1 cho bánh dẫn, 2 cho bánh bị dẫn. Gọi $D_1,D_2$ là đường kính cùng đơn vị, $n_1,n_2$ là tốc độ quay cùng đơn vị vòng/phút. Khi bỏ qua trượt, theo quy ước của SGK: $$i=\frac{n_1}{n_2}=\frac{D_2}{D_1},\qquad n_2=n_1\frac{D_1}{D_2}.$$ Không đảo $D_1,D_2$ theo vị trí trái/phải của hình: phải dựa vào vai trò dẫn, bị dẫn.
Hiểu kết quả trước khi tính
Nếu i > 1 thì bánh dẫn nhanh hơn bánh bị dẫn; i = 1 thì bằng tốc độ; i < 1 thì bánh bị dẫn nhanh hơn. Với cùng bộ truyền không trượt, bánh đường kính lớn quay ít vòng hơn bánh nhỏ trong cùng thời gian. Tỉ số i không có đơn vị; tốc độ vẫn cần ghi vòng/phút. Điều kiện không trượt là giới hạn của bài tính lí thuyết.
Bánh bị dẫn lớn gấp đôi
Dữ liệu minh họa: D₁ = 160 mm, D₂ = 320 mm, n₁ = 800 vòng/phút, bỏ qua trượt. Tính i = 320/160 = 2. Suy ra n₂ = 800/2 = 400 vòng/phút. Kiểm lại: bánh 2 lớn gấp đôi nên chỉ quay bằng một nửa tốc độ bánh 1. Kết quả 1600 vòng/phút sẽ trái với quan hệ này.
Bài luyện
Với dữ liệu ví dụ không trượt, tỉ số truyền i bằng bao nhiêu?
0,5 là tỉ số đảo D₁/D₂.
160 là đường kính bánh dẫn, chưa phải tỉ số.
400 vòng/phút là tốc độ bánh bị dẫn, không phải i.
i = D₂/D₁ = 320/160 = 2, không có đơn vị.
Lời giải
i = D₂/D₁ = 320/160 = 2, không có đơn vị.
Bài luyện
D₁ = 160 mm, D₂ = 320 mm, n₁ = 800 vòng/phút; không trượt. n₂ bằng bao nhiêu?
Hai đường kính không bằng nhau nên tốc độ không bằng nhau trong mô hình này.
2 là i, không phải tốc độ.
n₂ = n₁×D₁/D₂ = 800×160/320 = 400 vòng/phút.
Kết quả này dùng nhầm tỉ số đảo.
Lời giải
n₂ = n₁×D₁/D₂ = 800×160/320 = 400 vòng/phút.
Bài luyện
D₁ = 20 cm, D₂ = 100 mm, không trượt. i bằng bao nhiêu?
100 là đường kính tính bằng mm, không phải i.
Đổi 20 cm = 200 mm; i = 100/200 = 0,5.
Kết quả này chia hai số khi chưa thống nhất đơn vị.
2 là tỉ số đảo 200/100.
Lời giải
Đổi 20 cm = 200 mm; i = 100/200 = 0,5.
Bài luyện
Theo i = n₁/n₂, i = 3 cho biết điều gì?
n₁/n₂ = 3 nghĩa n₁ = 3n₂.
Đây là ý nghĩa của tỉ số đảo, không phải quy ước đang dùng.
Tỉ số tốc độ chưa xác định chiều mắc đai.
i = 3 không tự chứng minh có trượt.
Lời giải
n₁/n₂ = 3 nghĩa n₁ = 3n₂.
Đang học