Tỉ lệ so sánh hai độ dài tương ứng
Tỉ lệ bằng độ dài trên hình chia độ dài thật, sau khi đưa về cùng đơn vị. Tỉ lệ 1: 1 giữ nguyên; 1: 2 thu nhỏ còn một nửa; 2: 1 phóng to gấp đôi. Các tỉ lệ lớn, nhỏ có mục đích khác nhau: chi tiết nhỏ có thể cần phóng để đọc rõ, vật lớn cần thu nhỏ để bố trí trên giấy.
Con số ghi là kích thước thật
Giá trị kích thước ghi trên bản vẽ chỉ kích thước thật của vật, không phụ thuộc tỉ lệ. Một đoạn thật 40 mm vẽ ở 1: 2 dài 20 mm trên bản gốc, nhưng vẫn ghi kích thước 40. Hình minh họa ba tỉ lệ đều ghi 40 vì cùng mô tả một độ dài thật. Ảnh trên website còn được thu phóng theo màn hình, nên không dùng thước đo màn hình để suy kích thước.
Hai câu hỏi cần phân biệt
Vật thật dài 60 mm, bản gốc vẽ tỉ lệ 1: 2. Nếu hỏi độ dài đoạn trên giấy: 60 × 1/2 = 30 mm. Nếu hỏi giá trị cần ghi trên đường kích thước: vẫn 60. Ngược lại, đoạn trên bản gốc dài 30 mm ở tỉ lệ 1: 2 tương ứng độ dài thật 30 × 2 = 60 mm.
Bài luyện
Đoạn thật 40 mm được vẽ ở 1: 2. Độ dài trên bản gốc là bao nhiêu?
80 mm là kết quả phóng gấp đôi, trái tỉ lệ 1: 2.
2 là một số trong tỉ lệ, không phải độ dài sau tính.
40 × 1/2 = 20 mm là độ dài trên bản gốc.
40 mm là độ dài thật, chưa thu nhỏ.
Lời giải
40 × 1/2 = 20 mm là độ dài trên bản gốc.
Bài luyện
Cùng đoạn thật 40 mm vẽ ở 1: 2, số cần ghi làm giá trị kích thước là gì?
Tỉ lệ không thay các giá trị kích thước riêng của vật.
Giá trị ghi phản ánh độ dài thật 40 mm, không đổi theo tỉ lệ.
20 mm là độ dài biểu diễn trên bản gốc, không phải kích thước thật cần ghi.
80 mm không phải độ dài thật của đoạn đã cho.
Lời giải
Giá trị ghi phản ánh độ dài thật 40 mm, không đổi theo tỉ lệ.
Bài luyện
Một đoạn trên bản gốc dài 30 mm, tỉ lệ 1: 5. Độ dài thật tương ứng là bao nhiêu?
Độ dài thật bằng 30 × 5 = 150 mm.
Chia 30 cho 5 sẽ tiếp tục thu nhỏ, không khôi phục độ dài thật.
30 mm mới là độ dài trên bản gốc.
Tỉ lệ là quan hệ nhân, chia, không phải cộng 5 mm.
Lời giải
Độ dài thật bằng 30 × 5 = 150 mm.
Bài luyện
Vì sao không đo ảnh bản vẽ trên màn hình để kết luận kích thước thật?
Giá trị ghi chỉ kích thước thật, không đổi theo thiết bị.
Không có căn cứ giả định mọi ảnh đều giữ tỉ lệ vật lí 1: 1.
Màu nền không cho biết độ dài thật.
Kích thước hiển thị khác bản gốc, còn các giá trị ghi cung cấp dữ liệu cần đọc.
Lời giải
Kích thước hiển thị khác bản gốc, còn các giá trị ghi cung cấp dữ liệu cần đọc.
Đang học